کد مطلب: ۱۴۸۴۲
تاریخ انتشار: یکشنبه ۶ آبان ۱۳۹۷

خاندانِ نجیبِ هرات

علی‌‌اصغر محمدخانی

خاندان مایل هروی در هرات، خاندان نجیب و فاضلی است که در پژوهش، تصحیح و تدریس زبان و ادب فارسی در افغانستان و ایران زبانزد هستند. مرحوم میرغلامرضا مایل هروی، شاعر، نویسنده، مترجم، کتاب‌شناس و تاریخ‌نگار بود. سال‌ها به تحقیق در تاریخ عصر تیموریان پرداخت و از متخصصان برجسته‌ و نامدار تاریخ تیموریان بود. مدیریت مجلات ارزشمندی چون خراسان، کتاب، حجت و آریانا را به عهده داشت و از بنیادگذاران انجمن ادبی هرات. مدتی در مشهد زیست. آثار ارزشمندی را تصحیح کرد از جمله رساله‌ی سیر نفس فخرالدین رازی و سیرالعباد الی‌ المعاد حکیم سنایی را. فرزندش نجیب مایل هروی برای ما ایرانیان شناخته‌شده‌تر از پدر است و نزدیک به پنج دهه است که در حوزه‌ی زبان و ادب فارسی آثار ارزشمندی را نوشته یا تصحیح کرده است. نجیب مایل هروی، نسخه‌شناس، مصحح، عرفان‌پژوه و محقق است. در سال ۱۳۵۰ ش. به مشهد آمد و تحصیلاتش را در رشته‌ی زبان و ادب فارسی در دانشگاه فردوسی مشهد پی گرفت. نجیب مایل هروی از برجسته‌ترین پژوهشگران افغانستانی در نقد و تصحیح متون کهن، به ویژه متون عرفانی است. از او گذشته از برخی تالیفات و تصحیح و بررسی ده‌ها جلد کتاب، مقالات فراوان در نشریات ایران و خارج از کشور و نیز مقالاتی ارزشمند در دایره‌المعارف بزرگ اسلامی به چاپ رسیده است. تحقیقات او در باب دوره‌ی تیموریان و هنر و زبان و ادب فارسی در قرن نهم و تک‌نگاری او درباره‌ی جامی، شاعر این عصر، یکی از مآخذ مهم این حوزه‌ی تاریخی و ادبی است. نورالدین عبدالرحمان جامی، نماینده‌ی تمام عیار شش دهه پسندهای فرهنگی قرن نهم است و شناخت او شناخت سیاست، اقتصاد و فرهنگ اجتماعی اهالی این سده را میسر می‌کند. جامی از یک‌سو را دربارهای ابوسعید گورکانی و سلطان حسین میرزا درآمیخته بود و از سوی دیگر با دانشمندان و اهل مدرسه. علاوه بر این به خانقاهیان و صوفیان تعلق خاطر نشان می‌داد و عامه‌ی مردم را مورد نقد و گاه تفقد قرار می‌داد. او با مجموعه‌ای از پسندهای سیاسی، مذهبی و عرفانی در سرتاسر تاریخ فرهنگ فارسی، نه تنها بر اهالی منطقه که در دوره‌های اخیر بر عرفان و ادب شرق و غرب جهان اثر گذارده است. مایل هروی با نوشتن کتاب «جامی» به همه‌ی سمت‌وسوهای سیاسی، مذهبی، ادبی و عرفانی جامی معطوف شده و با نگره‌ی انتقادی کوشیده بر پایه‌ی آثار او و انبوه نگارش‌های معاصران و متاخران جامی، چهره‌ی او را در سده‌ی نهم روشن کند.

مایل هروی تصویری دقیق از دوره‌ی جامی ارائه می‌دهد که چگونه کژتابی‌ها و اظهارات ضد و نقیض، باعث مخدوش شدن‌ چهره‌ی جامی شده است. او این پرسش را مطرح می‌کند که چرا جامی که در روزگارش از سوی شاعرانِ شاعرتر از او مورد نقد قرار می‌گیرد، عواملی جز عوامل فرهنگی و ادبی از چنان سهمی برخوردار می‌شوند که دو سه سده پس‌تر از آن، او را که برخی از معاصران، نظمش را به شعریت نمی‌شناختند، به خاتم‌الشعرایی او قائل می‌شوند؟ این نیست مگر از باب ناشناختگی و هم بی‌رغبتی به رسایی و رهایی و پرداختن به مقوله‌ی تکرار و مکرر و ترسیم معلوم در عالم تحقیقات و مطالعات فرهنگی و بی‌توجهی به تصویر مجهول و جزئیت نظام‌مند فرهنگ، فرهنگی که در متن و بطن حیات ما گنجایی و روایی داشته باشد.

مایل هروی آثار ناشناخته‌ی بسیاری را از عارفان و صوفیان و گوشه‌نشینان را تنقیح کرده و در کتاب‌های متعدد منتشر ساخته است. از این «برگ‌های پیر» که مجموعه‌ای است مشتمل بر بیست نگاشته‌ی فارسی دری که در زمینه‌ی گونه‌شناسی گونه‌های تاریخی زبان فارسی اثری است ارزشمند تا «کتاب‌آرایی»، «تفسیر صوفی»، «نقد و تصحیح متون»، «تاریخ تصوف ایران»، «پیر بیابانکی»، «صور ایهام در شعر فارسی»، «مصنفات فارسی علاءالدوله سمنانی»، «در شبستان عرفان»، «اندر غزل خویش نهان خواهم گشتن» و «بگذار تا از این شب دشوار بگذریم».

نجیب اهل فرهنگ مدتی است دچار دشواری‌های متعدد است که برخی از نجابت او سوء استفاده می‌کنند و اخبار نادرست و ناروا را می‌پراکنند و شخصیت علمی و فرهنگی و نجابت و اصالت و وجاهت این دانشمند گرانمایه را خدشه‌دار می‌سازند. نکوداشت شخصیت علمی مایل هروی و رسیدگی به مشکلات جسمی و روحی او بر همه‌ی مسئولان فرهنگی و اهل فرهنگ لازم و بایسته است و ما قدردان تلاش‌های او و پرتوافکنی‌های او بر گوشه‌های تاریک و ناشناخته‌ی فرهنگ عرفانی و زبان و ادب فارسی هستیم. تلاش‌هایی که توان بلندِ زبان فارسی را در تصویر کردن نکته‌های اخلاقی و اجتماعی نشان داد، در احیای چند صد رساله و کتاب کوتاه و بلند عارفان گذشته را ارج می‌نهیم و تامل و توغل او را در سپری کردن پنج دهه از عمرش در زمینه‌ی فکر و فرهنگ عرفانی و ادب فارسی.

از دانشگاه فردوسی مشهد و وزارت فرهنگ و ارشاد و خانه‌ی کتاب سپاسگزاریم که در سال‌های اخیر در رفع مشکلات این محقق و مصحح نجیب تلاش کرده‌اند و می‌دانیم که احیای بسیاری از آثار ناشناخته‌ی عرفان و تصوف و ادب فارسی مدیون تلاش‌های نجیب مایل هروی است. یک‌شنبه ششم آبان ماه سال جاری مراسم بزرگداشت مقام علمی نجیب مایل هروی در تالار فردوسی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار می‌شود و استادان و محققان در باب آثار این دانشمند معاصر بیشتر سخن می‌گویند.

 

0/700
send to friend
مرکز فرهنگی شهر کتاب

نشانی: تهران، خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمدقصیر (بخارست)، نبش کوچه‌ی سوم، پلاک ۸

تلفن: ۸۸۷۲۳۳۱۶ - ۸۸۷۱۷۴۵۸
دورنگار: ۸۸۷۱۹۲۳۲

 

 

عضویت در خبرنامه الکترونیکی شهرکتاب

Designed & Developed by DORHOST