کد مطلب: ۱۷۸۴۱
تاریخ انتشار: یکشنبه ۲۵ فروردین ۱۳۹۸

عرفان ابوسعید، شادی‌بخش و عاشقانه

غزاله صدرمنوچهری

به مناسبت هزاره‌ی ابوسعید ابوالخیر، در روز چهارشنبه ۲۱ فروردین، همایش بررسی آثار و اندیشه‌های ابوسعید و بزرگداشت فریتس مایر، خاورشناس و پژوهشگر سوئیسی، در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد. در ابتدای این همایش، علی‌اصغر محمدخانی، معاون فرهنگی شهر کتاب، ضمن اشاره به اینکه بیشتر فعالان حوزه‌ی ادب فارسی و فرهنگ اسلامی ابوسعید را از طریق شعرها، مناقب یا تأثیر او بر عرفان پس از خود می‌شناسند، اظهار داشت: ابوسعید (۳۷۵-۴۴۰) در مهنه متولد شد. و بیشتر زندگی خود را در مهنه و نیشابور گذراند. او در فقه، تصوف و عرفان نزد استادانی چون ابوالفضل سرخسی و ابوالعباس قصاب آملی شاگردی کرد.

 

  او ضمن بیان اینکه درباره‌ی ابوسعید مباحث مختلفی از جمله جایگاه او در عرفان اسلامی، نقش او در پایه‌ریزی خانقاه، رابطه‌اش با فرقه‌ی ملامتیه، دیدار او با ابن‌سینا، نظر او در مورد شریعت، فقر و غنا، کرامات، اشعار منتسب شده به او مطرح است، گفت: بیشتر شهرت ابوسعید به سبب رباعیاتی است که قرن‌ها در کتاب‌ها و تذکره‌ها به نام او ذکر شده است. امروز، شرح‌حال ابوسعید به همت شفیعی‌کدکنی در دو کتاب «حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر» و «اسرارالتوحید» در دسترس ما است. بی‌تردید شفیعی‌کدکنی در حوزه‌ی ابوسعیدشناسی یکی از برجسته‌ترین‌ها است و سهم مهمی در شناساندن ابوسعید در ایران و جهان داشته است.

   او ادامه داد: از شرق‌شناسان و پژوهشگران غربی نیز افرادی چون نیکلسون، برتلس، هلموت ریتر و فریتس مایر در این زمینه کوشیده‌اند. در این میان، مایر با کتاب «ابوسعید ابوالخیر: حقیقت و افسانه» یکی از بهترین کارهای تحقیقی را در این حوزه ارائه داده است. این کتاب در ۲۲ فصل تألیف شده و در هر صفحه‌ی آن حداقل هفت‌هشت ارجاع هست. این خاورشناس سوئیسی که ریتر را در تهیه‌ی فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه‌ی استانبول همراهی کرده است، در سال ۱۳۵۲ به ایران آمد و به دریافت دانشنامه‌ی دکتری افتخاری از دانشگاه تهران نائل شد. شایسته است به کارهای ارزنده‌ی او بیشتر توجه کنیم.

   محمدخانی در پایان فهرستی از آثار منتشرشده‌ی مربوط به ابوسعید برشمرد. با توجه به آماری که از تیراژ کتاب‌های منتشرشده در دست داشت، کتاب‌های «اسرارالتوحید»، «حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر»، «چشیدن طعم وقت» را در صدر تیراژ کتاب‌های این حوزه عنوان کرد و تأکید کرد باید عیار این کتاب‌ها را سنجید تا مشخص شود شناخت ابوسعید به اتکای آنها تا چه اندازه ممکن است.

شمار رباعیات ابوسعید: از انکار تا اغراق

سید‌علی میرافضلی گفت: مهم‌ترین کتاب گردآوری‌شده در حوزه‌ی رباعیات ابوسعید «سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر» (۱۳۳۴) است که پایه‌ی همه‌ی تحقیقات بعدی درباره‌ی شعر ابوسعید بوده و جایگاه او را به‌منزله‌ی  یکی از شاعران بزرگ رباعی‌سرای فارسی تثبیت کرده است. این کتاب که شامل ۷۲۶ رباعی است، به گمان من ویترین هفت قرن تاریخ رباعی فارسی از سده‌ی پنج تا هجده است. تنوع و ح