کد مطلب: ۱۷۸۷۴
تاریخ انتشار: شنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۸

سعدی تا مغز استخوان ایرانی‌ست

دکتر ناهید نوروزی

 

 

نخستین ترجمه‌ی ایتالیایی «بوستان» اثر سعدی شیرازی با عنوان: «بوستان. راهنمانامه‌ای از حکمت اخلاقی و معنوی قرن هفتم ایران»، با برگردان، مقدمه و حواشی کارلو ساکونه، استاد ادبیات فارسی دانشگاه بولونیا، در انتشارات «چنترو اسد بی ـ آمازون ای پی» (سیاتل)، درروزهای پایانی سال ۲۰۱۸ منتشر شد. این کتاب ترجمه‌ی کامل بوستان است و در آن مقدمه، کتاب شناسی و فرهنگ معانی گنجانیده شده است و بیش از هزار و چهل پاورقی خواننده‌ی ایتالیایی را برای درک مفاهیم دشوار متن راهنمایی می‌کنند. پیش از این در ایتالیا از آثار سعدی پنج ترجمه از «گلستان» و یک ترجمه‌ی منتخب از «دیوان» (با صد و یک غزل) منتشر شده بود.

 

کارلو ساکونه مدیر مسئول سه مجله‌ی علمی ـ آکادمیکی است. وی سه تألیف در زمینه‌ی اسلام شناسی به ویژه در باب رابطه‌ی بین کتابهای مقدس و ادبیات مذهبی-عرفانی، سه تألیف در زمینه‌ی ایران شناسی (تاریخ موضوعی ادبیات کلاسیک فارسی) و نُه کتاب ترجمه (بیشتر از آثار عرفانی) همراه با مقدمه‌ی مفصل و همچنین صدها مقاله و نقد کتاب دارد.

 

شما پرکارترین ایران شناس ایتالیایی درترجمه‌ی آثار دوره‌ی میانه‌ی ادبیات فارسی هستید و تاکنون ناصر خسرو، سنایی غزنوی، حافظ، نظامی، انصاری هروی، احمد غزالی و دو اثر از عطار را به طور کامل ترجمه کرده‌اید و اخیراً هم نخستین ترجمه‌ی کامل بوستان سعدی را به نشر رسانده‌اید. در مقایسه با دیگر شاعران بزرگ به نظر شما سعدی در ادبیات کلاسیک فارسی چه جایگاهی دارد و چه عواملی او را از دیگر شاعران بزرگ فارسی متمایز می‌کند؟

 

به باور من سعدی در کنار حافظ، نظامی، مولوی و فردوسی در کانون سنت ادبی فارسی قرار دارد و همیشه مورد پسند ایرانیان بوده است. روان بودن شعرهای سعدی در حافظه‌ی مردم، شنیدن بیت‌هایش در تصنیف‌ها و آوازها، به ویژه به کارگیری ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات سلیسش در زبان محاوره حتی در کوچه بازارها، محبوبیتش را در قلب مردم ایران به خوبی نشان می‌دهد. در کنار اشعار حافظ ابیات غنایی او در ارائه الگویی بی‌نظیر وغیرقابل تقلید برای شاعران بعدی در یک صف قرار دارند، ولی در عین حال باید اذعان داشت که در میان خوانندگان خارجی، سعدی به خوبی حافظ یا نظامی شناخته نشده است و شهرتش بسیار کمتر از شهرت مولوی است، شاعرانی که به چندین زبان اروپایی ترجمه شده‌اند و شهرتشان را، حتی جدای از دایره‌ی پژوهشگران ادبی در غرب، مدیون همین ترجمه‌های‌اند.

سعدی همانطور که می دانیم هنرمند والا سخن است اما وقتی ابیاتش به زبان دیگر ترجمه می‌شود نود درصد هنر فوق العاده اش نادیده می‌ماند... به عنوان مثال، گلستانی که ایرانیان از همان اوان تحصیلاتشان در کلاس‌های ابتدایی می‌آموزند، هنگامی که به زبان دیگر برگردان می‌شود، تمام شکوه و جلالش را از دست می‌دهد و خطر آن می‌رود که به یک دفترچه‌ی‌ خاطرات و تاملاتی نه چندان اصیل تقلیل یابد. حقیقت این است که اصالت بی‌نظیر گلستان د