کد مطلب: ۱۸۰۳۲
تاریخ انتشار: دوشنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۸

مروری بر درس‌گفتارهایی درباره‌ی فردوسی (درس‌گفتار هشتم تا دوازدهم)

 

درس‌گفتار هشتم

  نگره‌های ادبی شاهنامه

سخنران: دکتر مهدی محبتی

جلسه‌ی بیست‌وسوم، بیست‌وچهارم، بیست‌وپنجم

زمان: ۸۷/۵/۱۶، ۸۷/۵/۲۳، ۸۷/۵/۳۰

  دین و دانش دو مبنا و پایه اصلی جهان‌شناسی فردوسی است که بر این اصول نظریه‌های خود را پایه‌ریزی کرده و بزرگ‌ترین شاهکار خود شاهنامه را برای جهانیان سروده است. دکتر مهدی محبتی، استاد دانشگاه رشته ادبیات با بیان این مطلب گفت: فردوسی مانند هر متفکری دو مبنا را پایه اصلی جهان‌شناسی خود قرار داده است که بر اساس این دو مبنا یعنی دین و ایمان، خرد و دانش نظریه‌های بلند خود را پایه‌ریزی کرده است.

وی که در هشتمین مجموعه از درس گفتارهای فردوسی سخن می‌گفت با اشاره به ایدئولوژی افزود: هر عقیده و ایدئولوژی که بر مبنای دانش نباشد از نظر فردوسی کارساز نیست، ایمان و دین، خرد و دانش در نگاه فردوسی مانند نور و چراغی است که اگر نباشد انسان راه به جایی نخواهد برد.

این استاد دانشگاه به علم و دانش اشاره کرد و گفت: علم و دانش نخستین و مهمترین مبنای فکری فردوسی است و خرد که نتیجه دانش‌گرایانه است بیشترین بار تأکیدی را در شاهنامه فردوسی دارد.

این شاهنامه‌پژوه به پشتوانه دین و خرد در زندگی انسان‌ها اشاره کرد و گفت: انسان در این هستی باید پشتوانه‌ای داشته باشد که این پشتوانه ایمان، دین، دانش، خرد و عشق است و انسانی که بی‌پشتوانه است نمی‌تواند شاهکار خلق کند.

مولف کتاب «فارسی عمومی نو با نگاهی تازه به شیوه ساخت، پرداخت و دریافت اثر ادبی» یادآور شد: تمام شاهکارها محصول عشق و ایمان است کسی که عاشق نباشد نمی‌تواند شاهکاری که فردوسی خلق کرد، بیافریند.

وی افزود: فردوسی نگره‌های خود را درباره ادبیات و اثر ادبی در شاهنامه آورده است، مهم‌ترین رکن نگره ادبی فردوسی فهم این مسأله است که آیا یک اثر ادبی از ساحت ادبی برخوردار است یا از اجزای پراکنده شکل گرفته است.

این ادبیات‌پژوه به مقایسه مثنوی و شاهنامه پرداخت و خاطرنشان کرد: در مثنوی هر دو مصرع هم‌قافیه می‌شود و دست شاعر باز است و به‌راحتی می‌تواند شعر بگوید، مثنوی از نظر فرمی ساده‌ترین نوع شعر در ادبیات فارسی است اما در شاهنامه کار شاعر بسیار مشکل می‌شود.

نویسنده کتاب «بدیع نو: هنر ساخت و آرایش سخن»، افزود: پی‌افکندن یک طرح، زمینه ذهنی می‌خواهد که فردوسی در شاهنامه از نظم، کاخی بلند می‌سازد و در ذهن او کل این کاخ بلند یک معنا دارد. شاهنامه به مثابه یک درخت است که ریشه‌های آن در دوره جوانی فردوسی شکل گرفته و میوه‌هایش در دوره کهنسالی به بار می‌نشیند.

محبتی به بیت ابتدای شاهنامه اشاره کرد و گفت: در بیت به نام خداوند جان و خرد، کزین برتر اندیشه برنگذرد/ بیست سال اندیشه نهفته شده است هیچ شاعری درباره خداوند شعری به استحکام فردوسی نگفته است، این شاعر بزرگ شروع را متناسب با متن نوشته است.

این شاهنامه‌پژوه به عصاره خرد اشاره کرد و گفت: جان عصاره خرد و خرد عصاره حس و حس نتیجه تکامل جماد به نبات است، نبات علاوه بر وجود و حرکت حس دارد و حیوان علاوه بر وجود فهم