کد مطلب: ۲۰۳۲۹
تاریخ انتشار: دوشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۸

از جعل شعرهای عارف قزوینی تا مقاله‌سازی در دانشگاه‌ها

ایسنا:سعید پورعظیمی در عین حال که از ایرج میرزا، خطاها و بدخوانی و تحریف شعرهای او گفت، نسبت به مقاله‌هایی که در رشته زبان و ادبیات فارسی منتشر می‌شود، انتقاد کرد و از آرزویش برای تصحیحی از دیوان شمس گفت.
این پژوهشگر که رساله دکتری او با عنوان «تصحیح دیوان عارف قزوینی و تحقیق در احوال وی» برگزیده جایزه استاد فتح‌الله مجتبایی شده است، به پرسش‌های ایسنا درباره عارف قزوینی و ضرورت تصحیح دیوان او و همچنین وضعیت مقاله‌های علمی در رشته ادبیات، پاسخ داد.
این‌گفت‌وگو در پی می‌آید:

عارف قزوینی در کنار بهار ، ایرج، میرزاده عشقی و فرخی از مهم‌ترین شاعران عصر مشروطه بوده است. دیوان او بارها چاپ شده، ضرورت تصحیح دیوان او و پرداختن به زندگی و اندیشه عارف قزوینی چه بوده است؟ آیا فقط علاق شخصی بوده یا ضرورتی دیگر در کار بوده است؟

هیچ کاری بدون علاقه شخصی پیش نخواهد رفت. عارف «شاعر ملی ایران» است. او شخصیتی عبوس، عصیانگر و پرخاشگر داشت، در دوره‌ای متجاهرانه زیست، بی‌محابا عشق ورزید، در پایتخت با آرزوهایی خروشان همگام جنبشِ آزادی‌خواهی شد. زندگانی پُرتلاطمی داشت. شاعری بود که به‌سرعت دل می‌باخت و با شتابی غافلگیر کننده رشته عُلقه‌های ‌آشکار و نهان را پاره می‌کرد. شادی‌هایش زودگذر بود، جهان را از دریچه فاجعه نگاه می‌کرد و با کلمه «رضایت» بیگانه بود. تصنیف‌ساز یگانه‌ای بود؛ اما شاعر بزرگی نبود. شخصیتش مهم‌تر از شعرش بود. شعرش هرگز قوّت کلام بهار و ایرج را نداشت؛ اما هیچ‌کس نتوانست مانند او تارهای قلوب میهن‌پرستان را به ارتعاش درآورد. او به‌حق صدای عصر مشروطه است؛ پس پرداختن به او یک وجه شخصی داشت. ولع شناخت شخصیتی چنین ناسازگار و آشفته سال‌ها با من بود.از جانبی دیگر با این‌که بیش از هشت دهه از مرگ عارف قزوینی گذشته، ما چاپی منقّح از دیوان و آثار منثور او نداشتیم. هنوز چاپی نهایی از آثار بسیاری از بزرگان کلاسیک در دست نداریم. حجم انبوهی از شعرهایی واحد در دیوان چند شاعر دیده می‌شود و حتی در فاصله کمتر از یک قرن از روزگار ما آثار عارف و میرزاده عشقی نیز سرنوشتی مشابه داشته‌اند. غفلت از چهره‌هایی که در دورانی نزدیک‌تر به عصر ما یا در عصر ما زندگی کرده‌اند سبب‌ می‌شود آثارشان به سرنوشت آثار مؤلفان و شاعرانی در قرون پیشین دچار شود. میزان دخل و تصرف در آثار میرزاده عشقی چنان گسترده است که گاه تشخیص اصلِ سخن از صورت‌های پیراسته شده نزدیک به محال است. در آثار عارف هم با صورت‌های مختلفی از تغییر و تحریف و تصرف در متن و حتی جعل مواجهیم.
از سال ۱۳۰۳ که دیوان عارف برای اولین‌بار به‌کوشش رضازاده شفق و سرمایه سیف آزاد در برلین منتشر شد تا امروز چاپ‌های متعددی از دیوان عارف به همراه یادداشت‌های پراکنده و نامه‌هایی از او منتشر شده؛ اما «حذف»، «جعل»، «تحریف»، «بدخوانی» و نادرستی‌های فراوان، قدر مشترک همه این نسخه‌ها است. این خطاها و آشفتگی‌ها به دریافت‌هایی نادرست درباره فکر، شخصیت و شیوه زی