کد مطلب: ۲۰۶۶۰
تاریخ انتشار: سه شنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۹

دو دهه‌ی پُر پول از ایرانیِ ساکنِ پایتخت آدم‌هایی مصرف‌گرا و خوش‌گذران ساخت

گفتگو: وحید خانه‌ساز

ایلنا: پژوهشگران زیادی درباره موسیقی مناطق مختلف ایران تحقیق و تفحص کرده‌اند و منابعی نیز در این زمینه موجود است؛ در این تکاپو، یکی از بخش‌های مغفول موسیقی نواحی، موسیقی ری و تهران است. شاید استان تهران و توابع آن به لحاظ تاریخی و در مقایسه با دیگر بخش‌ها، قدمت زیادی نداشته باشد اما باید توجه داشت که تهران از مقطعی به بعد به عنوان پایتخت مورد توجه قرار گرفته و این اتفاق به نوعی فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و هنری عامه مردم را تحت تاثیر قرار داده که موسیقی نیز از این رویه مستثنا نیست.

موسیقی ری و تهران در مقاطع مختلف تاریخی به‌خصوص از صفویه و قاجار به بعد، مورد توجه بود. علی مغازه‌ای (محقق و پژوهشگر حوزه موسیقی و مدیر هنری پنجمین دوره جشنواره آیینه‌دار) که درباره موسیقی تهران قدیم پژوهش کرده، حرف‌های جالبی درباره موسیقی خالتور و کوچه‌بازاری و عامه‌پسند این منطقه دارد که شنیدنشان خالی از لطف نیست. 

ساختار موسیقی بومی محدوده تهران و نحوه شکل‌گیری آن چگونه است؟

از زمانی که تهران توسط آقامحمدخان به عنوان پایتخت انتخاب شد تا همین امروز توجه و تمرکز به این منطقه به‌طور فزاینده بالا رفته درحالی‌که پیش از این دست‌کم تا اواسط حکومت صفوی، تهران؛ روستایی با تعدادی آبادی ریز و درشتی در اطرافش بود و اهمیتی به جز نزدیکی و همجواری با ری و البته منطقه ییلاقی شمیران نداشت. اما ماجرا در مورد شهر ری که به لحاظ جغرافیایی در جنوب تهران کنونی قرار دارد، کاملاً متفاوت است. ری یک شهر تاریخی‌ست و از گذشته های دور یا به نوعی از دوران باستان دارای سنت، فرهنگ خاص خود بوده. منطقه‌ای که موسیقی در آن اهمیت بسیاری دارد. حتی می‌توان گفت ری بر اساس اسناد، یکی از قطب‌های موسیقی به حساب می‌آمده است.

اسناد به‌جا مانده درباره موسیقی ری چقدر معتبر و موثق هستند؟

ری منطقه‌ای تاریخی و با قدمت است و یافته‌های زیادی درباره آن در دست است که بر اساس آنها گفته می‌شود  پیشینه آن به دوران ماد می‌رسد. آنطور که در متون معتبر تاریخی موسیقی در دست داریم، شخصی به اسم ماهان که ایرانی‌ست و برخی روایات او را اهل شیراز می‌دانند، در قرن دوم هجری (به سال ۱۲۲- ۱۲۵ هجری) یعنی بیش از ۱۲۰۰ سال قبل بنا به دلایل سیاسی آن زمان (در دوران بنی‌امیه) به همراه خانواده از ایران به عراق می‌گریزد. فرزند او در کوفه به دنیا می‌آید و نامش را ابراهیم می‌گذارند. ابراهیم ماهان تا مقطع جوانی در خارج از ایران کنونی زندگی می‌کند و با افرادی همنشین می‌شود که تا حدی