کد مطلب: ۲۲۱۳۴
تاریخ انتشار: دوشنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۹

مبنای زیبایی‌شناسی هنرها یکی است

لعیا درفشه:

مهر: حسام‌الدین سراج را مردم ما بیشتر به عنوان یکی از چهره‌های شاخص حوزه موسیقی و آواز می‌شناسند و شاید کمتر کسی بداند که او علاوه بر فعالیت حرفه‌ای در حوزه موسیقی، دغدغه‌ای جدی در کار پژوهش‌های هنری دارد. هنرمندان کشور ما اغلب به رسم مالوف به دلیل دل‌مشغولی‌هایی که در حوزه اجرا و کارهای عملی دارند شاید کمتر التفاتی به مطالعات آکادمیک داشته باشند اما سراج در این میان جزو استثنائاتی است که همزمان با فعالیت جدی در حوزه موسیقی و آواز، به تحصیل در رشته پژوهش هنر تا مقطع دکترا پرداخته است. به باور برخی صاحب‌نظران، وی در پایان‌نامه دکتری خود با طرح ایده کشف رابطه میان معماری و موسیقی، باب جدیدی را در حوزه پژوهش‌های هنری گشوده است؛ پژوهشی که در قالب کتابی به نام «از گذر گِل تا دل» از سوی انتشارات نیستان در کارنامه هنری او ثبت شده است. سراج در این کتاب چنان‌که خود می‌گوید در پی تطبیق معماری و موسیقی از نقطه نظر زیبایی‌شناسی است و فرضیه او در این پژوهش این است که آنچه را به چشم زیباست، اگر بتوانیم تبدیل به نت موسیقی کنیم قاعدتاً می‌تواند به لحاظ سمعی هم مطبوع و زیبا باشد و به عبارتی، وجه دیداری زیبایی می‌تواند وجه شنیداری زیبا هم داشته باشد.

سراج متولد ۲۶ مرداد ۱۳۳۷ در شهر اصفهان است. او به واسطه پدرش که اهل هنر و ادبیات بود، از کودکی محضر هنرمندانی نظیر جلال‌الدین همایی، جلال تاج اصفهانی و حسن کسایی را درک کرد و با فراگیری ساز تمبک از ۱۳ سالگی وارد دنیای هنر شد و سپس نواختن سنتور را زیر نظر سیروس ساغری در اصفهان فرا گرفت و ضمن بهره‌گیری از هنرمندانی چون فرامرز پایور، رضا شفیعیان و پشنگ کامکار، آواز را نیز نزد محمود کریمی و محمدرضا شجریان فراگرفت.

شمس‌الضحی، باغ ارغوان، نگاه آسمانی، شرح فراق، دل آرا، نرگس مست، برخی از آثار موسیقایی اوست. وی همزمان با فراگیری موسیقی، تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته معماری و شهرسازی در دانشگاه شهید بهشتی تا مقطع کارشناسی ارشد ادامه داد و پس از آن با ادامه تحصیل در مقطع دکتری در رشته پژوهش هنر در سال ١٣٨٧ از دانشگاه هنر فارغ التحصیل شد و مدتی نیز به تدریس در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران پرداخت. کتاب «از گذر گِل تا دل» از آنجا که در سال‌های اخیر جزو آثار مورد مراجعه بسیاری از دانشجویان رشته‌های هنری بوده، بر آن شدیم تا در گفت‌وگویی با این هنرمند نام‌آشنای عرصه موسیقی و آواز کشورمان، اثر نوشتاری او را بیشتر بکاویم و بشناسیم.

چه شد که سراغ این موضوع رفتید و این ایده از کجا آغاز شد و شکل گرفت؟ آیا پیش از شما کسی در این زمینه کار کرده بود و پژوهشی صورت گرفته بود؟

قبل از من آقای فلامکی که استاد دانشگاه تهران هستند سلسله مقالاتی داشتند پیرامون معماری و موسیقی و ارتباط این دو هنر و آقای اردلان که در باب طراحی متناسب با نسبت‌های زیبایی‌آفرین کار کرده بودند و کتابی هم در این زمینه دارند که فکر می‌کنم به همراه همسرشان لاله بختیار این کار را انجام دادند؛ منتها کتاب «از گذر گِل تا دل» در ح