کد مطلب: ۲۹۵۳۷
تاریخ انتشار: چهارشنبه ۲۵ اسفند ۱۴۰۰

زنان بیرون از سنت حلقه‌ها و انجمن‌های اخوت بوده‌اند

پیام حیدرقزوینی:

شرق: مهری بهفر بیش از دو دهه است که پروژه‌ گسترده تصحیح انتقادی و شرح «شاهنامه» فردوسی را آغاز کرده و اخیرا دفتر ششم «تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات شاهنامه فردوسی» در نشر نو منتشر شده است. کار بهفر درواقع تصحیح تازه‌ای از «شاهنامه» فردوسی بر اساس مهم‌ترین دستنویس‌های موجود است و جز این، او به شرح تمام ابیات «شاهنامه» پرداخته همراه با شرح واژگان و ابیات شاهنامه و ریشه‌شناسی دقیق واژگان متن. دقت و گستره وسیع کار بهفر در این اثر به گونه‌ای است که می‌تواند امکان‌های تازه‌ای پیش‌روی پژوهش و نقد «شاهنامه» قرار دهد. به مناسبت انتشار دفتر ششم این مجموعه با مهری بهفر درباره مسائل و دشواری‌های تصحیح و شرح «شاهنامه» و متون کلاسیک گفت‌وگو کرده‌ایم و البته به موارد حائز اهمیت دیگری هم پرداخته‌ایم. بهفر در بخشی از این‌ گفت‌وگو درباره ضرورت و اهمیت نقد صحبت کرده و به طور مفصل به موضوع «نقد شفاهی» پرداخته که در فقدان یک سنت انتقادی قدرتمند شکل گرفته و در بعدی وسیع گسترش و اهمیت یافته است. او همچنین معتقد است که برخلاف تصور رایج انقطاعی میان ادبیات کلاسیک و ادبیات امروز ما وجود ندارد حتی اگر پیوستگی میان آنها آشکار نباشد. اما بخش دیگری از این‌ گفت‌وگو، به فضای مردسالارانه یا به تعبیر بهفر غلبه ذهنیت «مردمهتربین» در پژوهش‌های ادبی مربوط است و بهفر، هم به خود این مسئله پرداخته و هم تجربه شخصی‌اش را بازگفته است. بر اساس آنچه فردوسی در بیت‌های پایانی «شاهنامه» آورده، بیستم‌وپنجم اسنفد را می‌توان روز اتمام سرایش «شاهنامه» دانست و گفت‌وگو با مهری بهفر را در همین روز می‌خوانید.

‌ از انتشار اولین دفتر از «تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات شاهنامه فردوسی» زمان زیادی می‌گذرد. آیا تمام چالش‌ها و دشواری‌های تصحیح انتقادی و شرح ابیات «شاهنامه» همان‌هایی بودند که در آغاز کار تصور می‌کردید یا در طول کار با مسائل غیرقابل‌پیش‌بینی روبه‌رو شدید؟ منظورم این است که آیا میزان دشواری کار از آغاز برایتان قابل تصور بود؟

مصرع ضرب‌المثل‌شده «عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها» را فقط برای تقریب ذهن در توصیف این موضوع به کار می‌برم. چون تصور کنید کاری چنان باشد که از اولش هم خیلی آسان ننماید، و اساسا برای آسان‌ و فهم‌پذیرتر نمودنِ دشواری‌های متنی ذووجوه و دارای ابعاد متعدد شکل گرفته باشد، در‌این‌صورت کلا درافتادن با مشکل‌ها و دشواری‌ها نمای ‌دور این کار بوده، گرچه جزئیات و نمای نزدیکِ مسائل از هر لحاظ متفاوت بوده و هست.

‌ در طول این سال‌ها مهم‌ترین مسائل یا چالش‌هایی که برای پیشبرد کار با آنها روبه‌رو شدید چه بوده است؟ منظورم نه دشواری تصحیح و شرح ابیات بلکه از نظر دسترسی به منابع مورد نیاز و همکاری نهادهای مختلف برای در اختیار گرفتن نسخ خطی و موارد این‌چنینی است. به طور کلی آیا دسترسی به نسخ و منابع مورد نیازِ پژوهشگران با سهولت امکان‌پذیر است؟

در مقدمه دفتر چهارم و ششم به این موضوع اشاره‌ای کرده‌ام و در سپاسگزاری‌های دفترهای مختلف از کسانی که در یافتن منابع کمک‌کار بوده‌اند گفته‌ام. و به جالب