کد مطلب: ۲۹۶۳۵
تاریخ انتشار: چهارشنبه ۲۴ فروردین ۱۴۰۱

چرا معاهده‌ای برای منع ابرقدرت‌ها از تولید سلاح هسته‌ای وجود ندارد؟

مهر: متن زیر متن گفت‌وگوی عذرا کلاین است با نوام چامسکی، فیلسوف آنارشیست آمریکایی در موضوعات دموکراسی، قرنطینه، تغییرات آب و هوایی، تسلیحات و جنگ هسته‌ای که در مورخ ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲ در نیویورک تایمز هرالد منتشر شد.

این گفت‌وگو در پادکست نیویورک تایمز هم اکنون قابل مطالعه هست و مترجم فارسی یعنی سعید جهانپولاد با اضافه کردن نکته‌ها و توضیح عبارت و اصطلاحات در متن فارسی در نظر داشته که خوانندگان را در خصوص درک موضوعات راهنمایی کند، بنابراین پاراگراف‌هایی که با عنوان نکته در متن وجود دارد، در متن اصلی گفت‌وگو نیست.

چامسکی زبانشناس، فیلسوف، دانشمند علوم شناختی، مورخ، منتقد اجتماعی و فعال سیاسی آمریکایی است. او که گاه «پدر زبان‌شناسی مدرن» نامیده می‌شود، یکی از چهره‌های اصلی در فلسفه تحلیلی و یکی از بنیان‌گذاران حوزه علوم شناختی است. چامسکی هم اکنون ۹۲ سال دارد و همچنان یکی از بانفوذترین چهره‌ها و فلاسفه بزرگ قرن معاصر است که در تمامی حوزه‌های بینارشته‌ای تأملات انتقادی قابل ملاحظه‌ای دارد.

* عذرا کلاین: اجازه دهید، نخست از پایه جهان‌بینی شما شروع کنم، چه چیزی هوش انسانی را از مثلاً هوش حیوانی متمایز می‌کند؟

چامسکی: خب، اساساً دو موضوع اساسی وجود دارد که از ویژگی‌های گونه‌ایِ انسان به شمار می‌رود؛ این ویژگی‌های مشترک با گونه‌های دیگر نیست و در جای دیگر هم مشابه آن وجود ندارد. یکی از آنها همان زبانی است که ما اکنون آن‌را به کار می‌بریم، این خودش اساساً هسته وجودی ماست. این زبان ما را کاملاً از دنیای حیوانات و جانوری متمایز می‌کند و دیگری در واقع تفکر ماست و تا آنجا که ما می‌دانیم و دانش ما آن‌را دنبال کرده، هیچ تفکری در جهان یا شاید این‌طور بهتر است گفته شود در جهان ما، با هیچ چیز و گونه دیگر قابل مقایسه با آنچه ما داریم نیست و یا وجود ندارد و این دو ارتباط تنگاتنگی با هم دارند - زبان و تفکر - چنانکه زبان ابزار فکر و اندیشه و وسیله‌ای برای فرمول بندی تفکرات در ذهن ماست که گاهی اوقات در دیگران بیرونی می‌شود به نظر می‌رسد که این دو ظرفیت با هم ظاهر شده‌اند، احتمالاً در همان زمانیکه انسان خردمندی‌اش را کشف می‌کند.

این دو موضوع به غیر از تحلیل سنجشی آسیب شناسی دقیق و سخت، در واقع برای تمامی گونه‌های انسانی مشترک هستند و هیچ مشابهتی در جهان حیوانی حیوانات ندارند.

* مطالعات و فعالیت شما در مورد بحث زبان چگونه به تلقی شما از شکوفایی و رشد انسان و آنچه که انسان‌ها می‌خواهند، می‌انجامد؟

یکی از نکات قابل توجه در مورد زبان که بنیانگذاران انقلاب علمی - گالیله و معاصرانش - را به شدت تحت تأثیر قرار داد، چیزی است که گاهی اوقات جنبه خلاق تفکر بشر نامیده می‌شود. ما به نوعی قادر به ساختن مجموعه‌ای نامحدود از عبارات معنادار در ذهن خود هستیم و حتی بیشتر، این موضوع بیشتر و فراتر از آگاهی ما اتفاق می‌افتد. گاهی اوقات با هوشیاری ظاهر می‌شود، ما می‌توانیم از اینها به گونه‌ای استفاده کنیم که مناسب موقعیت‌ها باشد و دائماً به روش‌های نوین‌تر که اغلب در تاریخ زبان در تاریخ خود ما اتفاقی جدید هست، از آنها بهره‌مند شویم. این شخصیت خلاق در طول قرون متمادی به طور گمانه‌زنی